قاضى احمد تتوى / آصف خان قزوينى
4907
تاريخ الفي ( فارسى )
صاحبقران رفته الوس جوجى خان را به تصرف درآورده بود ، او نيز پيروى توقتمش خان كرده با صاحبقران خلاف عهد كرده بود ، وفات يافت . و الوس او به هم برآمده پريشانى بسيار به احوال آن ولايت راه يافت . و حاكم جته خضر خواجه اغلان نيز وفات يافته پسرانش ، جهان اغلان و محمد اغلان و شير اغلان و شاه جهان با يكديگر مخالفت كرده احوال آن الوس نيز پريشان و بىسامان شد . و اميرزاده اسكندر كه در اندكان بود ، چون خبر شد كه الوس جته برهم خورد ، با آنكه در سن پانزده سالگى بود ، فرصت غنيمت دانسته لشكر اندكان را جمع آورده با امرايى كه در ملازمتش بودند و ديگر امراى سرحد مغولستان مثل خداداد حسينى و امير شمس الدين عباس و غيرهم متوجه كاشغر شد و از آنجا گذشته ياركند را تاخت كردند و سارى قمش و النكول و چهارباغ را تاخته به نواحى اوچ رسيدند . و ايل و الوس آن ناحيه بعضى ايل شده و بعضى به راه آقسو رفتند و قلعهء اوچ را به سعى بسيار لشكريان شاهزاده مسخر كردند و متوجه آقسو كه در آن ناحيه قلعه [ اى ] محكمتر از آن نيست شده قلعه را در ميان گرفتند . و چهل روز جنگ كرده و اسباب قلعهگيرى از نردبان و غير ذلك طيار ساخته نقب نيز زدند . و اهل قلعه اظهار اطاعت نموده پيشكش بسيار بيرون فرستادند و جمعى از بازرگانان ختايى را كه اموال بسيار همراه داشتند ، فداى خود كرده از قلعه بيرون كردند . لشكر اميرزاده ييلاق و قشلاق را نيز تاختند و حرم امير خضر شاه ، حاجى ملك آغا و دخترش انس ملك آغا « 1 » و ديگر عورات اسير شدند و تارم نيز به تصرف آمد . و اميرزاده اسكندر بعد از اين فتوحات متوجه ختن « 2 » شد و از ختن تا خانبالغ كه دار الملك ختاست و يك صد و شصت و يك منزل است به راه آبادانى و از راه ديگر كه چول و ريگستان است چهل روز مىتوان رفت ، اما آب آن راه منحصر در چاه است . و از عجايب آنكه دو چاه در آن صحرا فرومىبرند و به يكديگر به غايت نزديك است . آب يكى در غايت خوشگوارى است و آب ديگر سمّ قاتل است و بدين جهت از آن راه تردد كمتر مىشود . و درختن دو رودخانه است كه اكثر سنگ آن يشم است . و اهالى ختن اميرزاده اسكندر را استقبال نموده پيشكش بسيار كشيدند . و قلاع و بقاع آن نواحى تمام به تصرف درآمد . و از آنجا شاهزاده به جانب قرانقوباق رفت . و آن كوهى است به غايت بلند كه به نردبانها بالا مىروند و مردم ختن را گريزگاه است . و از آنجا مظفر و منصور مراجعت فرمود .
--> ( 1 ) . ق : آقا . ( 2 ) . ق : حين .